Opening 10e Wassenaarse salon 23 maart 2018


Openingswoord Lux Buurman

Aurore, de dageraad, zonsopgang, de nieuwe dag begint vol beloftes en mogelijkheden. Dan volgt de ochtend, de middag, de avond en de nacht. In een nimmer eindigende cyclus. De dageraad is naar aanleiding van het gedicht van Kunstgroeplid Hélène Courtier het thema van deze tentoonstelling.

De dans van Pina Bausch die op deze middag door leden van de Wassenaarse kunstgroep uitgevoerd wordt verbeeldt de cyclus van de jaargetijden. De tijd verglijdt maar de seizoenen komen terug. Daaraan twijfelt niemand, geen wetenschapper, geen onnozelaar.

Toch moet ik denken aan een Zuid Amerikaanse indianenstam waar ik lang geleden over las. Er waren niet veel leden van de stam meer over, maar met een grote toewijding voerden zij elke avond, op een bergplateau, een prachtige rituele dans uit om ervoor te zorgen dat de zon de volgende ochtend weer op zou komen. Dat was van oudsher de verantwoordelijkheid van de stam. Een opdracht ooit door de Goden gegeven. En zij geloofden dat niet, ze wisten dat het waar was. En zij namen die verantwoordelijkheid heel serieus.

Vanuit onze westersevisie is dat natuurlijk quatsch. Interessant voor antropologen, en aandoenlijk, maar we weten zeker dat als het laatste stamlid is overleden en het ritueel daarmee wegzinkt in de vergetelheid, de zon gewoon de volgende dag weer opkomt. Comme toujour…

Daar heb je niet veel wetenschappelijk inzicht voor nodig. En op de wetenschap kunnen we vertrouwen, toch?

Ernst Gombrich, een belangrijke kunsthistoricus zegt dat kunst daar begint waar een activiteit en het resultaat daarvan een doel op zich is en dat schoonheid de functie overstijgt.

Vanuit die definitie zou je het ritueel van die Indianen, dat een centrale plaats in hun cultuur innam ook kunst kunnen noemen. Cultuur en kunst horen bij elkaar.

Kunst en schoonheid zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. In mijn schilderboek wijdt ik daar een uitgebreid hoofdstuk aan. En daarin noem ik onder andere Friedrich von Schiller die er van uitgaat dat cultuur ontstaat bij de gratie van vrije tijd. Als je uitsluitend bezig bent met overleven is er geen ruimte voor verdieping en versiering van het leven. Schiller ziet spel als oervorm van vrije tijd in de wereld van het kind. In de volwassenheid is spel een hogere staat van zijn, waarnaar we streven als we de praktische besognes achter ons kunnen laten. In het spel kunnen we de oerervaring van verwondering en ontzag beleven.

In het spel ontdekt het kind de wereld, verwondert zich en leert zich handhaven. In het spel worden ook vertrouwensbanden gesmeed en nieuwe mogelijkheden ontdekt. En de spelregels bepaald.

In zijn studie ‘Homo Ludens’ stelt Johan Huizinga de fundamentele functies van het spel in de cultuur naast de ‘normale’  levenswijzen. En hij zegt; Echte beschaving eist altijd en in ieder opzicht fair play en fairplay is niets anders dan het in speeltermen equivalent van goede trouw. De spelbreker breekt de cultuur zelve. Dat zou betekenen dat spel niet helemaal vrijblijvend is maar oprecht en met aandacht gespeeld moet worden. 

In de biologie staat het spel op het kruispunt tussen de primaire drijfveren te weten; eten, vermenigvuldigen, aanvallen of vluchten. Hoe inteligenter de soort hoe langer die speelt.

Spel en het schone horen bij elkaar. En spel is meer dan knikkeren. Het is ook vioolspel, poëzie, schaakspel, dansen, toneelspel, lijnenspel, kleurenspel, liefdesspel…samenspel.

Verwondering, spelen schoonheid horen bij elkaar. Zonder dat blijft er niet veel meer over dan aanvallen of vluchten. Eten of vermenigvuldigen. En natuurlijk moeten we overleven, maar als aan devoorwaarden daarvoor voldaan is moeten we alsjeblieft ook weer gaan spelen.Want hoe grauw en troosteloos wordt het bestaan niet zonder die ruimte voorgezamenlijke vreugde en verwondering

De leden van de kunstgroep Wassenaar laten op deze tiende Wassenaarse salon overtuigend zien dat er op niveau gespeeld wordt. En dat de verbondenheid die in dat spel ontstaat een onderdeel van het streven is. Dat in hun spel de grenzen tussen de verschillende disciplines open gaan. En dat de vreugde die daarin en -aan beleefd kan worden een broodnodig onderdeel van ons bestaan is. En we nodigen de toeschouwer en luisteraar uit om die vreugde te delen.

Niet omdat we er ingeloven maar omdat we weten dat het waar is.

                                  www.schilderboek.nl


Opening 10e Wassenaarse salon 23 maart 2018 - Afbeelding 0